Prezentowany schemat obrazuje podstawowe elementy wygaśnięcia trwałego zarządu nieruchomościami stanowiącymi własność jednostek samorządu terytorialnego (gminy, powiatu i województwa samorządowego), na podstawie ustawy z dnia 21.8.1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. Nr 115, poz. 741; dalej GospNierU).

Zgodnie z art. 43 ust. 1 w związku z art. 4 pkt 10 i art. 18 GospNierU trwały zarząd jest formą prawną władania nieruchomością przez państwową i samorządową jednostkę organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej. Przez prawną formę władania należy rozumieć prawem ukształtowany i chroniony zakres uprawnień i obowiązków do nieruchomości przysługujących jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej.

Trwały zarząd nie jest prawem rzeczowym, ani też prawem obligacyjnym. Tym samym, skoro trwały zarząd nie może być kwalifikowany jako stosunek umowny, to nie może on ulec rozwiązaniu, a jedynie wygaśnięciu, jako wygaśnięcie uprawnień przysługujących do nieruchomości.

Przepisy o wygaśnięciu trwałego zarządu stosuje się (z mocy art. 199 ust. 2 GospNierU) również do zarządu powstałego przed dniem 1.1.1998 r.

Sposoby wygaśnięcia trwałego zarządu

Trwały zarząd może wygasnąć:

1. po upływie okresu, na jaki został ustanowiony (art. 46 ust. 1 GospNierU);
2. z mocy prawa (art. 138 ust. 1 GospNierU);
3. w wyniku likwidacji jednostki organizacyjnej (art. 49 ust. 1 GospNierU);
4. w wyniku wydania decyzji administracyjnej:

• z urzędu (art. 46 ust. 2 GospNierU),
• na wniosek (art. 47 ust. 1, art. 48 ust. 2 i art. 49 ust. 2 zd. 2 GospNierU).

Trwały zarząd może wygasnąć w jeden z przedstawionych sposobów, bez względu na podstawę jego powstania. Przedstawione sposoby wygaśnięcia (z wyjątkiem pierwszego) dotyczą trwałego zarządu ustanowionego zarówno na czas oznaczony, jak i na czas nieoznaczony.

W wyniku wygaśnięcia trwałego zarządu jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej traci tytuł prawny do władania nieruchomością, w wyniku czego zobowiązana jest przenieść posiadanie nieruchomości (protokołem zdawczo-odbiorczym) do zasobu odpowiedniej jednostki samorządu terytorialnego reprezentowanej przez swój zarząd (art. 24 pkt 4, art. 25a pkt 5 i art. 25c pkt 5 GospNierU).

Wygaśnięcie po upływie okresu, na jaki trwały zarząd został ustanowiony

Po upływie okresu określonego w decyzji o ustanowieniu trwałego zarządu, zarząd ten wygasa, przez co należy rozumieć utratę przez jednostkę nie posiadającą osobowości prawnej dotychczasowych uprawnień względem określonej nieruchomości. Z chwilą upływu terminu jednostka organizacyjna nie może podejmować względem nieruchomości żadnych czynności faktycznych i prawnych, bowiem utraciła tytuł prawny do władania (posiadania nieruchomości). W takiej sytuacji nie wydaje się odrębnej decyzji o wygaśnięciu trwałego zarządu. Pozostaje jedynie, jako czynność następcza, przeniesienie posiadania nieruchomości do zasobu odpowiedniej jednostki samorządu terytorialnego, poprzez sporządzenie protokołu zdawczo-odbiorcze-go z zarządem (gminy, powiatu lub województwa samorządowego).

Należy przy tym stwierdzić, że w wyniku upływu terminu, wygaśnięciu podlega sam trwały zarząd, a nie decyzja o jego ustanowieniu. Nie jest bowiem prawnie możliwe wygaśnięcie decyzji, która wywarła określone w niej skutki prawne, w postaci wykonywania przez określony czas uprawnień wynikających z trwałego zarządu i realizowania obowiązków z tym związanych (np. uiszczanie opłat rocznych).

Wygaśnięcie trwałego zarządu następuje w granicach jego ustanowienia, tj. w większości przypadków względem całej nieruchomości.

Wygaśnięcia trwałego zarządu z powodu upływu terminu nie należy utożsamiać z wygaśnięciem tego zarządu z mocy prawa, ponieważ powodem wygaśnięcia w omawianym przypadku jest upływ terminu, a nie inne zdarzenie prawne, którego skutkiem jest wygaśnięcie zarządu.

Wygaśnięcie trwałego zarządu z mocy prawa

Wygaśnięcie trwałego zarządu z mocy art. 138 ust. 1 GospNierU jest skutkiem prawnym uzyskania przez decyzję o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej (lub nieruchomości przejętej na podstawie aktów prawnych określonych w art. 216 GospNierU) waloru ostateczności (art. 16 § 1 KPA). W takiej sytuacji nie wydaje się odrębnej decyzji o wygaśnięciu trwałego zarządu. Nie jest również dopuszczalne uzależnianie wydania decyzji o zwrocie nieruchomości (art. 136 i art. 137 GospNierU) od uprzedniego wygaszenia trwałego zarządu lub spełnienia się przesłanek do jego wygaśnięcia w inny sposób. Przy orzekaniu o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej nie stosuje się również przepisu art. 46 ust. 4 GospNierU, który znajduje zastosowanie jedynie w przypadku wydawania z urzędu decyzji o wygaśnięciu trwałego zarządu.

Wygaśnięcie trwałego zarządu następuje w granicach nieruchomości, której orzeczono zwrot. Oznacza to, że w przypadku zwrotu części nieruchomości niegdyś wywłaszczonej (lub przejętej), po ewidencyjnym wyodrębnieniu tej części w ramach podziału nieruchomości, trwały zarząd wygasa z mocy prawa tylko względem tej wyodrębnionej części. Natomiast, jeżeli zwrotowi podlega cała nieruchomość, bez konieczności jej ewidencyjnego wyodrębniania, trwały zarząd wygasa względem całej nieruchomości.

W wyniku wygaśnięcia trwałego zarządu jednostka organizacyjna traci uprawnienia do korzystania z nieruchomości, przenosząc jej posiadanie bezpośrednio na rzecz osoby uprawnionej do otrzymania jej zwrotu (protokołem zdawczo-odbiorczym), bowiem ostateczna decyzja o zwrocie nieruchomości stanowi podstawę do ujawnienia w księdze wieczystej prawa własności uzyskanego przez osobę uprawnioną z omawianej decyzji. Z chwilą zatem, gdy decyzja o zwrocie uzyska walor ostateczności, organ orzekający (starosta) nie pośredniczy we wprowadzaniu tej osoby w posiadanie nieruchomości, bowiem decyzja ta stanowi tytuł egzekucyjny (egzekwowalny w egzekucji administracyjnej) do wykonania obowiązków w niej określonych (brak pośrednictwa odnosi się do sytuacji, gdy aktualny posiadacz nieruchomości nie uchyla się od wykonania obowiązku przeniesienia posiadania). W przypadku odmowy przez jednostkę organizacyjną przeniesienia posiadania, organ orzekający o zwrocie (starosta) uczestniczy w czynnościach wprowadzenia osoby uprawnionej w posiadanie nieruchomości jedynie jako organ egzekucyjny.

W decyzji o zwrocie nieruchomości nie orzeka się o wygaśnięciu trwałego zarządu, a jedynie umieszcza się wzmiankę o zaistnieniu takiego skutku z mocy przepisu art. 138 ust. 1 GospNierU z chwilą, kiedy decyzja stanie się ostateczna.

Wygaśnięcie trwałego zarządu w wyniku likwidacji jednostki organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej

Z chwilą likwidacji (zakończenia likwidacji) jednostki organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej trwały zarząd wygasa (art. 49 ust. 1 GospNierU). Wygaśnięcie trwałego zarządu w omawianym przypadku jest naturalną konsekwencją utraty bytu jednostki, która ten zarząd wykonuje. Jeżeli jednak likwidacja jednostki organizacyjnej polega na jej organizacyjnym przekształceniu, to wykonywanie uprawnień z tytułu trwałego zarządu przejmuje (z mocy prawa) jednostka przejmująca zadania i obowiązki (następca prawny) jednostki likwidowanej (art. 49 ust. 2 GospNierU) pod warunkiem, że jednostką przejmującą jest również jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej, utworzona przez ten sam organ nadzoru i nie wydaje się w takiej sytuacji decyzji potwierdzającej zaistnienie skutku przejęcia uprawnień i obowiązków przez nową jednostkę.

W omawianej sytuacji przekształceń organizacyjnych istnieje możliwość wygaśnięcia trwałego zarządu, jeżeli organ likwidujący (w przypadku gminnych, powiatowych i wojewódzkich jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej organem likwidującym najczęściej będzie organ nadzoru - rada gminy lub powiatu, bądź sejmik województwa) zgłosi wniosek odpowiedniemu zarządowi jednostki samorządu terytorialnego (gminy, powiatu lub województwa - w zależności od tego, która z jednostek samorządu terytorialnego jest właścicielem nieruchomości), jako organowi orzekającemu, o wydanie decyzji w przedmiocie wygaśnięcia trwałego zarządu (art. 49 ust. 2 zd. 2 GospNierU).

W przypadku natomiast prze-kształceń organizacyjnych polegających na uzyskaniu przez dotychczasową jednostkę organizacyjną osobowości prawnej (np. przekształcenie w spółkę kapitałową), trwały zarząd definitywnie wygasa. Takie przekształcenie należy uznać za likwidację jednostki organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, wobec czego nie wydaje się decyzji o wygaśnięciu trwałego zarządu, ponieważ trwały zarząd może być wykonywany (art. 43 ust. 1 GospNierU) wyłącznie przez jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej.

Wygaśnięcie trwałego zarządu w wyniku likwidacji jednostki organizacyjnej lub przekształceń organizacyjnych następuje w odniesieniu do całej nieruchomości, chyba że zmiany organizacyjne polegają na utworzeniu kilku jednostek organizacyjnych, wtedy istnieje możliwość:

• powstania współzarządu;
• przejęcia uprawnień płynącychz trwałego zarządu przez poszczególne jednostki organizacyjne względem ewidencyjnie wyodrębnionych (w ramach podziału) działek gruntu;
• wygaśnięcia trwałego zarządu dla tych nowopowstałych jednostek organizacyjnych, wobec których organ likwidujący złożył wniosek o wydanie decyzji w przedmiocie wygaśnięcia tego zarządu.

W wyniku likwidacji jednostki organizacyjnej i wygaśnięcia trwałego zarządu, nieruchomość podlega włączeniu do zasobu nieruchomości odpowiedniej jednostki samorządu terytorialnego na podstawie protokołu zdawczo-odbiorczego (art. 57 ust. 5 oraz art. 24 pkt 5, art. 25a pkt 5 i art. 25c pkt 5 GospNierU).

Wygaśnięcie trwałego zarządu na podstawie decyzji wydanej z urzędu

Trwały zarząd może być wygaszony decyzją organu orzekającego (zarządu gminy, powiatu lub województwa samorządowego) wydaną z urzędu, jeżeli organ orzekający stwierdzi (wykaże i uzasadni w przedmiotowej decyzji) zaistnienie chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art. 46 ust. 2 GospNierU. Wygaszenie trwałego zarządu z urzędu uzależnione jest od woli organu orzekającego. Mimo więc nawet stwierdzenia zaistnienia przesłanki do wygaszenia trwałego zarządu z urzędu, organ orzekający nie ma obowiązku wydawania stosownej decyzji.

Przedmiotem omawianej decyzji jest orzeczenie o wygaśnięciu trwałego zarządu, a nie stwierdzenie wygaśnięcia decyzji o ustanowieniu trwałego zarządu (art. 162 KPA).

Decyzja o wygaszeniu trwałego zarządu może dotyczyć całej nieruchomości lub jej części. Przy wygaszaniu trwałego zarządu względem części nieruchomości konieczne jest uprzednie ewidencyjne wyodrębnienie tej części nieruchomości (w ramach jej podziału), a następnie wydanie stosownej decyzji o wygaśnięciu trwałego zarządu wobec wyodrębnionej działki gruntu.

Do wydania z urzędu decyzji o wygaśnięciu trwałego zarządu organ orzekający (zarząd odpowiedniej jednostki samorządu terytorialnego) zobowiązany jest stwierdzić (udowodnić) w tej decyzji zaistnienie co najmniej jednej z następujących (i tylko spośród wymienionych) przesłanek:

1. nieruchomość nie została zagospodarowana zgodnie z decyzją o ustanowieniu trwałego zarządu;
2. jednostka organizacyjna nie zawiadomiła właściwego organu o oddaniu nieruchomości w najem, dzierżawę, albo o użyczeniu, lub nie uzyskała zgody, o której mowa w art. 43 ust. 2 pkt 3 GospNierU;
3. nieruchomość jest wykorzystywana niezgodnie z jej przeznaczeniem w planie miejscowym;
4. sposób korzystania z nieruchomości pogarsza stan środowiska w stopniu zagrażającym życiu, zdrowiu lub mieniu;
5. przeznaczenie nieruchomości w planie miejscowym uległo zmianie, która nie pozwala na dalsze wykorzystywanie nieruchomości lub jej części w dotychczasowy sposób, a jednostka organizacyjna nie ma możliwości zmiany sposobu wykorzystywania nieruchomości;
6. nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o ustanowieniu trwałego zarządu.

Organ orzekający może wygasić trwały zarząd względem nieruchomości tylko w granicach stwierdzenia zaistnienia przesłanki uzasadniającej wygaszenie. Jeżeli zatem przesłanka wygaszenia trwałego zarządu dotyczy tylko części nieruchomości, to w przypadku możliwości wydzielenia tej części w ramach podziału, organ może orzec o wygaśnięciu trwałego zarządu tylko wobec tej wyodrębnionej części. Dopiero w przypadku braku możliwości dokonania podziału nieruchomości organ orzekający jest uprawniony do wygaszenia trwałego zarządu względem całej nieruchomości.

W przypadku stwierdzenia przez organ orzekający zaistnienia przesłanki wymienionej w pkt 1, obok możliwości wydania z urzędu decyzji o wygaszeniu trwałego zarządu, organ orzekający może zastosować środki dyscyplinujące jednostkę organizacyjną do zagospodarowania nieruchomości zgodnie z decyzją o ustanowieniu trwałego zarządu (art. 62 ust. 4 oraz art. 63 ust. 1 i 2 w zw. z art. 66 GospNierU). Mianowicie, może na wniosek jednostki organizacyjnej przedłużyć termin zagospodarowania nieruchomości, może wyznaczyć (z urzędu lub na wniosek) termin dodatkowy, jak również może ustalić dodatkowe opłaty z tytułu wykonywania trwałego zarządu. Tak więc organ orzekający jest uprawniony do wyboru środka, którym wymusi zagospodarowanie nieruchomości zgodnie z przeznaczeniem określonym w planie miejscowym lub celem ustanowienia trwałego zarządu.

Wygaśnięcie trwałego zarządu na podstawie decyzji wydanej na wniosek

Wydanie decyzji o wygaśnięciu trwałego zarządu może nastąpić po złożeniu stosownego wniosku w trzech przypadkach:

1. w razie zbędności nieruchomości dla jednostki organizacyjnej (art. 47 ust. 1 GospNierU),
2. w razie zbędności nieruchomości dla jednostki organizacyjnej z jednoczesnym zamiarem przekazania trwałego zarządu innej jednostce organizacyjnej, która we wniosku wyraża zainteresowanie uzyskaniem trwałego zarządu (art. 48 ust. 2 GospNierU);
3. w razie zbędności nieruchomości dla jednostki organizacyjnej nowopowstałej, przejmującej zadania i obowiązki dotychczasowej jednostki organizacyjnej, która została zlikwidowana (art. 49 ust. 2 zd. 2 GospNierU).

Wydanie decyzji o wygaśnięciu trwałego zarządu może dotyczyć całej nieruchomości lub jej części, po uprzednim wydzieleniu w ramach podziału części, względem której ma być wygaszony trwały zarząd. Bez złożenia stosownego wniosku nie jest dopuszczalne orzekanie o wygaśnięciu trwałego zarządu w powołanych wyżej przypadkach.

W przypadku określonym w pkt 1 złożenie wniosku o wydanie decyzji wygaszającej trwały zarząd musi być poprzedzone uzyskaniem przez jednostkę organizacyjną zgody organu nadzoru na jego złożenie. Dla gminnych, powiatowych i wojewódzkich (samorządowych) jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej, w przeważającej mierze organem nadzorującym są odpowiednio rady gminy lub powiatu, bądź sejmik województwa. Złożenie wniosku o wygaszenie trwałego zarządu bez uzyskania omawianej zgody zobowiązuje organ orzekający (zarząd gminy, powiatu lub województwa samorządowego) do zwrócenia takiego wniosku celem jego uzupełnienia w wyznaczonym terminie, pod rygorem pozostawienia sprawy bez rozpoznania (art. 64 § 2 KPA). O ile jednak organ orzekający może pozostawić sprawę wygaszenia trwałego zarządu bez rozpoznania, jeżeli jednostka organizacyjna nie uzupełni w wyznaczonym terminie wskazanych braków, o tyle organ ten jest uprawniony do wydania z urzędu decyzji o wygaśnięciu trwałego zarządu. Również w przypadku odmowy udzielenia przez organ nadzoru zgody na złożenie stosownego wniosku, organ orzekający jest uprawniony do wydania z urzędu decyzji o wygaśnięciu trwałego zarządu, lecz na organie tym spoczywa obowiązek wykazania zaistnienia jednej z przesłanek do wygaszenia zarządu z urzędu.

Organ orzekający zobowiązany jest wydać decyzję o wygaśnięciu trwałego zarządu na wniosek jednostki organizacyjnej w terminie 18 miesięcy od dnia złożenia wniosku. Termin wydania takiej decyzji uzależniony jest od uzyskania przez organ orzekający możliwości zagospodarowania nieruchomości. Jeżeli organ ten nie uzyska w terminie 18 miesięcy możliwości zagospodarowania nieruchomości, zobowiązany jest pomimo tego orzec o wygaśnięciu trwałego zarządu. Należy bowiem stwierdzić, iż złożenie wniosku o wydanie decyzji w przedmiocie wygaśnięcia trwałego zarządu uzależnione jest od zbędności nieruchomości dla wnioskodawcy. Natomiast zbędność nieruchomości na cel ustanowienia trwałego zarządu uprawnia organ orzekający do orzeczenia z urzędu o wygaśnięciu trwałego zarządu i to bez wymogu uzyskania możliwości zagospodarowania nieruchomości (art. 46 ust. 2 pkt 6 GospNierU). Tym samym, warunek uzyskania możliwości zagospodarowania nieruchomości przy wygaszaniu trwałego zarządu na wniosek należy uznać jako uzasadnienie możliwości wydania decyzji w terminie aż 18 miesięcy od dnia złożenia wniosku, a nie w terminie 1 miesiąca, względnie terminie 2 miesięcy, określonym w art. 35 § 3 KPA.

Zgodnie z art. 90 ust. 3 GospNierU, od dnia złożenia wniosku o wydanie decyzji o wygaśnięciu trwałego zarządu jednostka organizacyjna jest zwolniona z ponoszenia opłat rocznych z tytułu trwałego zarządu.

Po wydaniu decyzji o wygaśnięciu trwałego zarządu, nieruchomość podlega włączeniu odpowiednio do gminnego, powiatowego lub wojewódzkiego zasobu nieruchomości, na podstawie protokołu zdawczo-odbiorczego.

W przypadku określonym w pkt 2 organ orzekający może wydać decyzję o przekazaniu trwałego zarządu pomiędzy jednostkami organizacyjnymi nie posiadającymi osobowości prawnej, po złożeniu przez te jednostki wspólnego wniosku (po uprzednim uzyskaniu przez nie zgody organu nadzoru na jego złożenie), w którym jednostka wykonująca trwały zarząd wnioskuje o jego wygaszenie, a jednostka zainteresowana jego uzyskaniem wnioskuje o ustanowienie na jej rzecz trwałego zarządu. Nie jest przy tym wykluczone, aby każda z jednostek złożyła odrębny wniosek, lecz w takich wnioskach należy zaznaczyć, w trybie którego z przepisów wnioskują o wygaszenie i ustanowienie trwałego zarządu.

Przedmiotem decyzji o przekazaniu trwałego zarządu jest orzeczenie o wygaszeniu trwałego zarządu jednostki dotychczas wykonującej ten zarząd z jednoczesnym orzeczeniem o ustanowieniu tego zarządu na rzecz drugiej jednostki organizacyjnej (art. 48 ust. 2 GospNierU). W wyniku przekazania trwałego zarządu warunki jego wykonywania (opłaty, cel, termin) pozostają bez zmian. W przypadku bowiem zamiaru zmiany warunków wykonywania trwałego zarządu dla jednostki, dla której następuje przekazanie, organ orzekający powinien wniosek (wnioski) o przekazanie trwałego zarządu potraktować jako odrębne wnioski o wygaszenie trwałego zarządu i o ustanowienie trwałego zarządu na rzecz innej jednostki organizacyjnej. W takiej sytuacji organ orzekający wydaje decyzję o wygaszeniu trwałego zarządu, przejmuje nieruchomość (protokołem zdawczo-odbiorczym) do zasobu, a następnie wydaje drugą decyzję, o ustanowieniu trwałego zarządu dla innej jednostki organizacyjnej, w której na nowo określa warunki wykonywania trwałego zarządu. Tym samym, przekazanie trwałego zarządu polega w istocie na zmianie jednostki organizacyjnej wykonującej ten zarząd.

W wykonaniu decyzji o przekazaniu trwałego zarządu pomiędzy jednostkami organizacyjnymi należy dokonać przeniesienia posiadania nieruchomości, sporządzając na tę okoliczność protokół zdawczo-odbiorczy (art. 45 ust. 3 w zw. z art. 48 ust. 2 zd. 2. GospNierU).

Zgodnie z art. 90 ust. 1 GospNierU, przy przekazywaniu trwałego zarządu nieruchomości przez jednostkę organizacyjną na wniosek innej jednostki organizacyjnej dokonują one między sobą rozliczenia z tytułu nakładów na tej nieruchomości poniesionych na budowę, odbudowę, rozbudowę, nadbudowę, przebudowę lub modernizację budynków i innych urządzeń trwale związanych z gruntem. Sposób rozliczenia ustala się w porozumieniu między jednostkami organizacyjnymi.

W przypadku określonym w pkt 3 wydanie decyzji o wygaśnięciu trwałego zarządu może nastąpić dopiero po złożeniu takiego wniosku przez organ likwidujący. W razie zatem likwidacji dotychczasowej jednostki organizacyjnej, polegającej na przekształceniu organizacyjnym w inną jednostkę organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej, trwały zarząd (przysługujący dotychczasowej jednostce organizacyjnej) może być wygaszony tylko po złożeniu takiego wniosku przez likwidatora jednostki dotychczasowej. W razie braku takiego wniosku trwały zarząd przejmuje nowopowstała jednostka organizacyjna, przejmująca zadania i obowiązki jednostki likwidowanej.

Dodatkowe skutki prawne wygaśnięcia trwałego zarządu

Wygaśnięcie trwałego zarządu jest równoznaczne z wypowiedzeniem umów najmu, dzierżawy, lub użyczenia z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia jeżeli nieruchomość w stosunku do której wygasł trwały zarząd, była wynajęta, wydzierżawiona lub użyczona (art. 46 ust. 3 GospNierU).

Powołany przepis dotyczy wygaśnięcia trwałego zarządu po upływie terminu, na który został ustanowiony, jak i w wyniku wydania decyzji o jego wygaśnięciu. Wypowiedzenie wymienionych umów następuje z chwilą skutecznego wygaszenia trwałego zarządu. Przy wygaśnięciu po upływie określonego okresu, termin wypowiedzenia zaczyna biec od pierwszego dnia następującego po upływie tego okresu. Przy wygaśnięciu trwałego zarządu na podstawie decyzji, termin wypowiedzenie zaczyna biec od dnia uzyskania przez tę decyzję waloru ostateczności (art. 16 §1 KPA).

Organ zarządzający zasobem nieruchomości (w przypadku wydania decyzji o wygaśnięciu jest to również organ orzekający) zobowiązany jest zawiadomić dzierżawców oraz najemców o zaistnieniu okoliczności wywołujących bieg terminu wypowiedzenia tych umów (upływu okresu, na jaki trwały zarząd został ustanowiony lub fakt wydania decyzji i uzyskania przez nią waloru ostateczności w przedmiocie wygaszenia trwałego zarządu). W przedmiocie wypowiedzenia omawianych umów właściwy organ nie ma obowiązku formułowania odrębnego ich wypowiedzenia, bowiem wypowiedzenie tych umów jest skutkiem prawnym powstającym z mocy prawa w wyniku wygaśnięcia trwałego zarządu.

Wzajemnych rozliczeń w wyniku rozwiązania omawianych umów dokonuje zarząd odpowiedniej jednostki samorządu terytorialnego (będącej właścicielem przedmiotowej nieruchomości), jako jej reprezentant (art. 11 GospNierU).

Przy wygaśnięciu trwałego zarządu z mocy prawa na podstawie art. 138 ust. 1 GospNierU, umowy dzierżawy, najmu i użyczenia, których przedmiotem jest dana nieruchomość, wygasają z mocy prawa po upływie 3 miesięcy od dnia uzyskania przez decyzję o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej waloru ostateczności (art. 138 ust. 2 GospNierU).

W razie wygaśnięcia trwałego zarządu na skutek upływu okresu, na który został ustanowiony, albo wydania decyzji o jego wygaśnięciu, właściwy organ zwraca jednostce organizacyjnej nakłady poniesione na budowę, odbudowę, rozbudowę, nadbudowę, przebudowę lub modernizację budynków i innych urządzeń trwale związanych z gruntem. Przy ustalaniu wysokości poniesionych nakładów bierze się za podstawę faktycznie wykonane roboty oraz ich wartość w dniu wygaśnięcia trwałego zarządu (art. 90 ust. 2 GospNierU). Powołany przepis znajduje zastosowanie przy wydawaniu z urzędu decyzji o wygaśnięciu trwałego zarządu.

Jeżeli natomiast wygaśnięcie trwałego zarządu nastąpiło na wniosek jednostki organizacyjnej, rozliczeń z tytułu nakładów na nieruchomości nie dokonuje się, a jednostka organizacyjna jest zwolniona z obowiązku wnoszenia opłat rocznych począwszy od dnia złożenia wniosku. Opłat wniesionych do dnia złożenia wniosku nie zwraca się (art. 90 ust. 3 GospNierU).

Autor jest wicedyrektorem Departamentu Gospodarki Nieruchomościami w Urzędzie Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast